Sultan 2. Mustafa

Sultan 2. Mustafa Hayatı

• Unvanı/Adı: Sultan 2. Mustafa Han
• Mahlası: İkbalî, Meftunî
• Kaçıncı Padişah: 22. Padişah
• Babası: Sultan 4. Mehmet Han
• Annesi: Emetullah Rabia Gülnüş Sultan
• Eşi: Alicenab Kadın, Afife Kadın, Bahtiyar Kadın, Saliha Sultan, Şehsuvar Sultan
• Doğum Yılı: 1664
• Doğum Yeri: İstanbul
• Vefat Yılı: 1703
• Vefat Yeri: İstanbul
• Saltanatı: 1695 – 1703 (8 sene)

Şahsiyeti

Sultan 2. Mustafa Han, İstanbul’da dünyaya geldi ve kuvvetli bir ilim tahsili gördü. Tahta geçtiğinin üçüncü günü yapacağı işleri anlatan bir yazı neşretti; bu yazısında “Zevk, sefa ve rahatı kendimize haram eylemişizdir” diyordu. Vezirlerinden birine yazdığı bir başka mektupta ise “Bana ağırlık ve hazine lazım değil, yerine göre kuru ekmek yerim. Vücudumu din uğruna harcarım. Sıkıntının her çeşidine sabrederim. Milletime hizmet tamam olmadıkça, seferden dönmem. Elbette sefere bizzat kendim giderim.” sözleriyle azmini ortaya koymuştur.

Seferleri ve İcraatları

Sultan 2. Mustafa Han devrinde Sakız Adası yeniden alındı ve çok kıymetli deniz seferleri kazanıldı. Lugos Zaferi 1695‘te kazanıldı. Rus Çarı Büyük Petro, Azak’ta hezimete uğratıldı; zaferden bir sene sonra Azak düştü. Azak Kalesi’nde bulunan beş yüz asker, yüz bin kişilik Rus ordusuna 1696‘da iki ay dayandı. Olaş Zaferi Almanlara karşı kazanıldı; Lehistan, Alman ve Venedik cephelerinde büyük ve kesin başarılar elde edildi. Bu devirde Zenta Bozgunu diye tarihe geçen ve otuz bin Türk askerinin şehadetiyle neticelenen elim hadise meydana geldi. Karlofça Antlaşması 1699‘da yapıldı.

Tahttan İndirilişi ve Vefatı

İstanbul’da 1703 yılında çıkan isyanın büyümesiyle Sultan 2. Mustafa Han tahttan indirildi; tahttan indirilmesinin ardından dört ay sonra otuz dokuz yaşında 29 Aralık 1703 tarihinde vefat etti. Yeni Camii yanındaki Turhan Hatice Valide Sultan Türbesi’ne defnedildi. Yerine Sultan 3. Ahmet Han padişah olmuştur. Allah(c.c.) rahmet eylesin..

Dönemin Büyükleri

Sultan 2. Mustafa Han devrinde vefat eden zatlar arasında maruf ve meşhur Hattat Hafız Osman Efendi (H. 1110) ve Emirler Şeyhi Seyyid Mehmet Efendi sayılabilir.

Çocukları

Erkek Çocukları	Kız Çocukları
Sultan 1. Mahmut Han Sultan 3. Osman Han Sultan 3. Ahmet Han Küçük Ahmet Hüseyin Selim Mehmet Murat Osman	Ümmügülsüm Ayşe Emetullah Emine Rukiye Safiye Zahide Atike Fatma Zeynep Zahide

Mimari Vizyonu ve İmar Faaliyetleri

Sultan 2. Mustafa Han’ın şehirleşme ve estetik anlayışı, felaketlerle geçen savaş yıllarının ardından Boğaziçi’nin stratejik güvenliğini sağlamak ve tahrip olan imar yapısını ihya etmek üzerine şekillenmiştir. Başkentin savunmasını güçlendirirken Boğaz kıyılarının sivil ve askeri mimariyle şenlenmesine doğrudan öncülük etmiştir.

Dönemin başmimarı Hassa Başmimarı Elhac Mustafa Ağa ile yakın bir çalışma yürütmüş, devletin kısıtlı imkânlarına rağmen fonksiyonel ve savunma odaklı eserleri kente kazandırmıştır. Yapılarda klasik Osmanlı formları korunmuş, ancak hat ve süsleme sanatlarında incelikli bir estetik anlayış sergilenmiştir.

İmar hamleleri özellikle İstanbul Boğazı’nın Anadolu Yakası (Anadolu Hisarı çevresi) ve Haliç kıyılarında yoğunlaşmıştır. Sadece askeri yapılar değil; Boğaz girişini güvence altına alan Anadolu Hisarı yanındaki kale ve cami kompleksi, Saraçhane ve Üsküdar’da inşa ettirilen kütüphaneler, çeşmeler, hamamlar ve mekteplerle toplumsal hayatı besleyen kritik hayratlar hayata geçirilmiştir.

Bizzat Yaptırdığı Selatin Camiler

Anadolu Hisarı Camii (Muhafız Camii) (1699): Sultan 2. Mustafa Han, Hassa Başmimarı Mustafa Ağa. Anadolu Hisarı’nın tahkim edilmesi sürecinde kale içine inşa edilen yapı, Boğaz güvenliğini sağlayan askerlerin ve yerel halkın ibadeti için ahşap çatılı ve mütevazı klasik Osmanlı üslubunda tasarlanmıştır. Şehir tarihinde Boğaz savunma hattının dini ve sosyal merkezini oluşturması açısından kritik öneme sahiptir.

Sultan 2. Mustafa Devrinde Yapılan Diğer Selatin Camiler

Emetullah Rabia Gülnüş Valide Sultan Camii ve Külliyesi (Galata) (1697): Emetullah Rabia Gülnüş Sultan, Dönem Hassa Mimarları. Sultan 2. Mustafa Han’ın annesi Emetullah Rabia Gülnüş Sultan tarafından inşa ettirilmiştir. Galata’daki eski bir kilise alanına cami, çeşme ve mektep birimleri kazandırılmıştır; Klasik dönem sonu üslubunu taşıyan külliye, ticaret merkezi Galata’nın Osmanlı-İslam kimliğini pekiştiren en önemli yapılardan biridir.

Millet Kütüphanesi ve Dârülhadis Camii Kompleksi (1700): Sadrazam Amcazade Hüseyin Paşa, Dönem Mimarları. Saraçhane’de yer alan yapı topluluğu; dershane-cami, kütüphane, sıbyan mektebi ve çeşmeden oluşur. Zengin vakıf detayları ve kütüphanesindeki nadide yazma eserlerle Osmanlı ilim ve eğitim hayatına asırlar boyu hizmet etmiş özgün bir ilim merkezidir.