Sultan 4. Mehmet

Sultan 4. Mehmet Hayatı

• Unvanı/Adı: Sultan 4. Mehmet Han
• Mahlası: Avcı
• Kaçıncı Padişah: 19. Padişah
• Babası: Sultan İbrahim Han
• Annesi: Turhan Hatice Sultan
• Eşi: Emetullah Rabia Gülnuş Sultan, Afife Sultan, Cihanşah Kadın, Kaniye Kadın, Siyaveş Kadın
• Doğum Yılı: 1642
• Doğum Yeri: İstanbul
• Vefat Yılı: 1693
• Vefat Yeri: Edirne
• Saltanatı: 1648 – 1687 (39 sene)

Şahsiyeti

Sultan 4. Mehmet Han, İstanbul’da doğdu. Tahta çıktığında yedi yaşındaydı. Ava ve edebiyata meraklıydı; iyi bir ilim tahsili gören padişahı annesi Turhan Hatice Sultan çok iyi yetiştirdi. Av tutkusuna olan aşırı düşkünlüğü ve zamanının büyük bölümünü Edirne ve çevresindeki av partilerine ayırması sebebiyle tarih literatüründe Avcı Mehmed olarak anılmıştır.

Tahta Çıkışı ve İlk Yılları

İlk zamanlarında devlet, sarayın nüfuzlu şahsiyetleri tarafından idare ediliyordu. Askerin arasında huzursuzluk çıkmış, Yeniçeriler ve Sipahiler çarpışmıştı; bu çarpışmada Yeniçeriler üstünlük sağladı. Sultanahmet Vak’ası 1648 tarihinde oldu. Kösem Sultan 1651 tarihinde öldürüldü. Asayiş, müteakiben Yeniçeri subaylarının çoğunun öldürülmesiyle elde edildi. Sadrazamlık için pek çok kişi denenmiş olsa da, Köprülü Mehmed Paşa’nın sadrazam olması kararlaştırıldı.

Köprülüler Dönemi ve Seferleri

Rusya’ya karşı 1659 tarihinde büyük bir zafer kazanıldı. İstanbul’da 1660 yılında büyük bir yangın oldu. Köprülü Mehmed Paşa vefat edince yerine oğlu Fazıl Ahmed Paşa sadrazam oldu. Almanya (Avusturya) savaşı 1663 tarihinde başladı ve Uyvar fethedildi; Serinvar Zaferi kazanıldı, Novigrad ve Yenikale fethedildi, Girit’in tamamı alındı. Lehistan’a 1669 tarihinde sefer açıldı; Kamaniçe, Podolya ve Galiçya 1672 tarihinde fethedildi ve Bucaş Antlaşması Lehistan ile yapıldı. Sultan 4. Mehmet Han ilk defa Lehistan seferine 1673 tarihinde çıktı; başarılı geçen bu seferden sonra Zoravno Antlaşması 1676 tarihinde yapıldı.

Fazıl Ahmed Paşa 1676 tarihinde vefat etti; Merzifonlu Kara Mustafa Paşa 3 Kasım 1676 tarihinde sadrazam oldu. Osmanlı-Rus Savaşı 1677‘de başladı. Sultan 4. Mehmet Han 1678‘de Rusya seferine çıktı ve Çehrin fethedildi. Viyana, ikinci defa 1683 tarihinde kuşatıldı fakat alınamadı; Osmanlı ordusu Kırım Hanı’nın ihaneti ile bozuldu. Alamandağı Meydan Muharebesi kaybedildi ve kuşatma kaldırıldı; bu sebeple Avrupa’da bayram yapıldı.

Tahttan İndirilişi ve Vefatı

Avcı lakabıyla meşhur olan Sultan 4. Mehmet Han, 1687 tarihinde tahttan indirildi ve Edirne Sarayı’na gönderildi. 6 Ocak 1693 tarihinde Edirne Sarayı’nda vefat etti; cenazesi İstanbul’a getirtildi. Yeni Camii Türbesi’ne, annesi Turhan Hatice Sultan’ın yanına defnedildi. Allah(c.c.) rahmet eylesin..

Dönemin Büyükleri

Sultan 4. Mehmet Han devrinde vefat eden büyükler arasında Silsile-i Saadat-ı Nakşibendiyye’den Şeyh Muhammed Masum (k.s.) Hazretleri (H. 1079), Şair Çevri İbrahim Çelebi, Sarı Abdullah Efendi ve Vani Mehmed Efendi sayılabilir.

Çocukları

Erkek Çocukları	Kız Çocukları
Sultan 2. Mustafa Han Sultan 3. Ahmet Han Ahmed Bayezid	Hatice Sultan Safiye Sultan Ümmü Gülsüm Sultan Fatma Sultan

Mimari Vizyonu ve İmar Faaliyetleri

Sultan 4. Mehmet Han dönemi, Osmanlı imparatorluk mimarisinde hem askeri ve savunma yapılaşmasının hem de kamuya açık büyük ticaret ve ibadet komplekslerinin tamamlandığı kritik bir geçiş evresidir. Padişahın av tutkusu nedeniyle saray merkezini sık sık Edirne’ye taşıması, Edirne Sarayı (Saray-ı Cedit-i Amire) ve çevresinde kasırlar, köprüler ve av köşkleriyle büyük bir imar canlılığı yaratmıştır. İstanbul’da ise Valide Turhan Hatice Sultan ve Köprülü ailesinin güçlü vizyonuyla büyük kent anıtları yükselmiştir.

Dönemin öne çıkan başmimarı Mimar Koca Kasım Ağa ve ardından görevi devralan Mimar Mustafa Ağa, Klasik Osmanlı üslubunun son büyük abidevi örneklerini kente kazandırmıştır. Bu dönemde yürütülen projelerde işlevsellik, anıtsallık ve ticaret yollarını besleyen kamusal yapılar ön plana çıkmıştır.

İmar hamleleri İstanbul’un tarihi yarımadasındaki ticaret merkezi olan Eminönü sahili, Üsküdar hattı ve Edirne şehir merkezinde yoğunlaşmıştır. Yarım kalan Eminönü Yeni Camii Külliyesi’nin tamamlanması ve kentin iktisadi kalbi olan Mısır Çarşısı’nın inşa edilmesi, toplumsal ve ticari hayatı kökten dönüştürmüştür. Ayrıca Çanakkale Boğazı’nın güvenliği için inşa ettirilen Seddülbahir ve Kumkale gibi boğaz kaleleri de dönemin stratejik askeri mimarisini simgeler.

Bizzat Yaptırdığı Selatin Camiler

Yeni Camii (Valide Sultan Camii ve Külliyesi) (1665): Turhan Hatice Sultan / Sultan 4. Mehmet Han, Mimar Davud Ağa / Mimar Dalgıç Ahmed Ağa / Mimar Koca Kasım Ağa / Mimar Mustafa Ağa. Temeli 1597’de atılıp yarım kalan yapı topluluğu, Turhan Hatice Sultan’ın desteği ve Sultan 4. Mehmet Han’ın saltanatında Mimar Mustafa Ağa tarafından Klasik Osmanlı mimarisi üslubuyla tamamlanmıştır. Eminönü meydanında yükselen külliye; cami, Hünkar Kasrı, Mısır Çarşısı, türbe, sebil ve sıbyan mektebi ile İstanbul deniz ticaret merkezinin simgesi konumundadır.

Sultan 4. Mehmet Camii (Zağra/Varna): Banisi Sultan 4. Mehmet Han. İstanbul dışında, dönemin Rumeli topraklarında (Zağra/Varna bölgesi) yaptırıldığı ham veride belirtilen bir eserdir; sitenin İstanbul cami kapsamı dışında kaldığı ve doğrulanmış bir kaynağı/sayfası bulunmadığı için sadece bilgi amaçlı anılmakta, href verilmemektedir.

Sultan 4. Mehmet Devrinde Yapılan Diğer Selatin Camiler

Üsküdar Gülnuş Emetullah Valide Sultan Camii (Yeni Valide Camii) (1680 – 1710): Emetullah Rabia Gülnuş Sultan, Mimar Kayserili Mustafa Ağa. Sultan 4. Mehmet Han’ın başhasekisi Emetullah Rabia Gülnuş Sultan tarafından Üsküdar’da yapımı planlanan ve temelleri dönemin sonlarında hazırlanan külliye, Klasik dönemin son zarafet çizgilerini barındıran açık türbesi ve kuş evleriyle Üsküdar Meydanı’nın kimliğini belirleyen ana yapılardandır.

Köprülü Mehmed Paşa Camii ve Külliyesi (1661): Köprülü Mehmed Paşa, Mimar Koca Kasım Ağa. Divanyolu üzerinde yer alan yapı; cami/dershane, türbe, medrese, kütüphane ve çeşmeden oluşur. Açık türbe mimarisi ve rasyonel mekân kullanımıyla Geç Klasik dönemin sivil-dini idari vizyonunu sergileyen en önemli vezir külliyelerindendir.