Sultan 1. Mahmut Hayatı
- Unvanı/Adı: Sultan 1. Mahmut Han
- Mahlası: Sebkatî
- Kaçıncı Padişah: 24. Padişah
- Babası: Sultan 2. Mustafa Han
- Annesi: Sâliha Sebkatî Valide Sultan
- Eşi: Hâce Âlicenab Başkadınefendi, Ayşe Kadın, Hatem Kadın, Verdinaz Kadın, Rami Kadın
- Doğum Yılı:
- Doğum Yeri: Edirne (Edirne Sarayı)
- Vefat Yılı:
- Vefat Yeri: İstanbul (Topkapı Sarayı)
- Saltanatı: – (24 sene)
Şahsiyeti
Sultan 1. Mahmut Han, küçük yaştan itibaren çok kıymetli hocalardan ilim tahsil etmeye başladı. Çok azimkâr ve sebatkâr bir padişahtı; devrindeki en değerli kimseleri seçip iş başına getirdi. Padişah olduktan sonra ilk önce Patrona Halil ve maiyetindekileri ortadan kaldırdı. Üstün karakterli bir şahsiyeti vardı; Sebkatî mahlasıyla şiirleri ve büyük kıymete haiz besteleri bulunmaktaydı.
Seferleri ve İcraatları
Sultan 1. Mahmut Han devrinde pek çok sadrazam değişikliği olmuştur. ‘de Almanya ile savaşa başlandı; ‘da Belgrad Antlaşması yapıldı ve Belgrad alındı. İran kesin bir yenilgiye uğratıldı; senesinde İran’la İstanbul Antlaşması yapıldı, ancak İranlılar antlaşmadan sonra birçok yeri geri aldılar. Savaş nihayet senesinde sulh yapılarak neticelendi ve İranlılar aldıkları yerleri geri verdiler. Caferi mezhebinin beşinci mezhep olması teklifi bu devirde Osmanlı Devleti tarafından katiyetle reddedildi. Sultan 1. Mahmut Han devrinde Osmanlı İmparatorluğu’nun toprakları 15.538.000 kilometrekare genişliğe ulaşmıştır.
Hayır İşleri
senesinde İstanbul’da büyük camiler hasar gördü ve Sultan 1. Mahmut Han derhal tamir ettirdi; yangında dükkân ve evleri yananların zararlarını bizzat kendisi karşıladı, ev ve dükkânları yeniden yaptırıp sahiplerine teslim etti.
Vefatı
Sultan 1. Mahmut Han, elli sekiz yaşını geçtiği bir sırada tarihinde Topkapı Sarayı’nda (İstanbul) vefat etti; Yeni Camii yanındaki babası Sultan 2. Mustafa Han’ın Turhan Hatice Sultan Türbesi’ne defnedildi. Yerine Sultan 3. Osman Han padişah olmuştur. Allah(c.c.) rahmet eylesin..
Dönemin Büyükleri
Sultan 1. Mahmut Han devrinde büyük âlim ve Mektubat-ı Şerife’nin mütercimi Müstakimzade Süleyman Saadeddin Efendi, Tokatlı Emin Efendi ve Ressam Levni yaşamıştır. Bu devirde vefat eden zatlar arasında Şeyh Abdülgani Nablusi (H. 1144), Hattat Seyyid Abdullah Efendi ve Reisü’l-Kurra İmam Fil Hadis Yusuf Efendizade sayılabilir.
Çocukları
Sultan 1. Mahmut Han’ın, ham veride belirtildiği üzere çocuğu olmamıştır.
Mimari Vizyonu ve İmar Faaliyetleri
Sultan 1. Mahmut Han dönemi, Osmanlı mimarisinde “Klasik” üsluptan kopuşun ve Batı etkilerinin (Barok ve Rokoko) Türk-İslam senteziyle başkente uyarlandığı kırılma noktasıdır. Şehirleşme vizyonunda yalnızca anıtsal ibadethaneler değil, halkın doğrudan istifade edeceği su yapıları, çeşmeler ve kütüphaneler başrol oynamıştır. Patrona Halil İsyanı ile tahrip olan şehri onarırken, İstanbul’a estetik açıdan son derece süslemeli, kavisli ve hareketli cephelere sahip yepyeni bir silüet kazandırmıştır.
Dönemin başmimarı Mustafa Ağa ve özellikle Nuruosmaniye Camii’nin inşasında öne çıkan Simon Kalfa ile yakın mesai içinde olmuştur. Padişahın yenilikçi vizyonu ile bu mimarların Batı formlarını Osmanlı geleneklerine entegre etme becerisi birleşerek şehre yepyeni bir nefes getirmiştir. Klasik dönemin katı kurallarının esnetildiği bu dönemde, ışık-gölge oyunlarının cephelerde kullanıldığı eserler ortaya çıkmıştır.
İmar hamleleri ağırlıklı olarak Tarihi Yarımada (Eminönü, Ayasofya çevresi) ile Galata-Beyoğlu hattında yoğunlaşmıştır. Sultan 1. Mahmut Han, İstanbul’un su sorununu çözmek için Taksim Maksemi’ni ve Bahçeköy Su Kemeri’ni kurmuş; Tophane Meydan Çeşmesi ve Azapkapı Çeşmesi gibi abidevi su yapılarını şehre kazandırmıştır. Ayrıca eğitim ve kültüre verdiği değerle Ayasofya, Fatih ve Galatasaray’da kütüphaneler kurdurarak toplumsal hayatı çok boyutlu olarak beslemiştir.
Bizzat Yaptırdığı Selatin Camiler
Nuruosmaniye Camii ( – ): Sultan 1. Mahmut Han (vefatı üzerine kardeşi Sultan 3. Osman Han tarafından tamamlandı), Mimar Mustafa Ağa ve Simon Kalfa. Osmanlı mimarisinde yarım kubbe kullanılmayan devasa tek kubbesi, çokgen (poligon) planlı avlusu ve yoğun Barok süslemeleriyle inşa edilen ilk selatin camisidir; şehrin klasik silüetini değiştiren, yeni bir çağın (Barok döneminin) başladığını müjdeleyen en kritik anıt eserdir.
Ayasofya Külliyesi İlaveleri – Şadırvan ve Kütüphane ( – ): Sultan 1. Mahmut Han. Bağımsız bir cami inşası olmasa da, Ayasofya’yı tam teşekküllü bir Osmanlı selatin külliyesine dönüştüren muazzam bir dokunuştur; on altı sütunlu, bronz şebekeli şadırvanı Osmanlı mimarisindeki en zarif ve görkemli şadırvan kabul edilirken, cami içine yaptırdığı kütüphane tunç şebekeleri ve çinileriyle dönemin estetik zirvesini temsil eder.
Sultan 1. Mahmut Devrinde Yapılan Diğer Selatin Camiler
Yıldız Dede (Aşir Efendi) Camii (): Dönemin şeyhülislamı Aşir Efendi, Sultan 1. Mahmut Han’ın onayı ve desteğiyle. Bahçekapı’da, yangında tahrip olan eski bir mescidin yerine kâgir olarak inşa edilen yapı, dönemin sivil-dini mimari dokusunu yansıtan ve çarşı esnafının ibadet ihtiyacını karşılayan önemli bir vakıf eseridir.
| Saltanat Dönemi | 1730 – 1754 |
|---|---|
| Dönem Mimarisi | Osmanlı Barok ve Rokoko Dönemi (1730 – 1808) |
| Öne Çıkan Mimarlar | Mimar Mustafa Ağa, Simon Kalfa, Mimar Süleyman Ağa |
| Bizzat Yaptırdığı Selatin Cami | Nuruosmaniye Camii (Temelini Attı, Sultan 3. Osman Han Tamamladı), Ayasofya Külliyesi Şadırvan ve Kütüphane İlaveleri |
| Defnedildiği Yer (Hazire/Türbe) | Yeni Camii Haziresi (Turhan Hatice Sultan Türbesi) |