Sultan 3. Mustafa

Sultan 3. Mustafa Hayatı

• Unvanı/Adı: Sultan 3. Mustafa Han
• Mahlası: Cihangîr
• Kaçıncı Padişah: 26. Padişah
• Babası: Sultan 3. Ahmet Han
• Annesi: Emine Mihrişah Valide Sultan
• Eşi: Mihrişah Kadın, Ayşe Kadın, Adilşah Kadın, Binnaz Kadın, Rifat Kadın
• Doğum Yılı: 1717
• Doğum Yeri: Edirne
• Vefat Yılı: 1774
• Vefat Yeri: İstanbul
• Saltanatı: 1757 – 1774 (17 sene)

Şahsiyeti

Sultan 3. Mustafa Han, orta boylu, heybetli ve kuvvetli bir vücuda sahipti; iri gözlü, yassı burunlu ve siyah sakallıydı. Çok iyi bir tahsil gören padişah, cömert ve çalışkan bir kişiliğe sahipti. Şiirde büyük bir kabiliyeti olan Sultan 3. Mustafa Han, Cihangîr mahlasıyla yazdığı şiirlerle tanınmıştır; meşhur şiirlerinden birinde şöyle demiştir: “Yıkılıp dur bu cihan sanma ki bizde düzele, Devlet-i çerh-i denî verdi kamu müptezele. Şimdi ebvab-ı saadetle gezen hep hezele, İşimiz kaldı heman merhamet-i Lem Yezel’e.” İslam ve Osmanlı tarihlerini geniş ölçüde tetkik eden padişah, astronomiyle de yakından ilgilenmiştir.

Islahat Çalışmaları ve Hazırlıkları

Sultan 3. Mustafa Han, 1757 yılında tahta çıktığında kırk yaşındaydı ve devletinin büyük bir ıslahata ihtiyacı olduğunun bilincindeydi. Memleketine en büyük tehdidin Rusya’dan geleceğini öngören padişah, müdafaa hazırlıkları için gece gündüz çalışmış, iç ve dış hazineyi muharebelerde kullanılmak üzere altınla doldurmuştur. Bu dönemde bir Süveyş Kanalı açtırmayı da düşünmüş, ancak bu işi yürütecek kıymetli kimseler bulunamadığından proje hayata geçirilememiştir.

Dönemin Önemli Olayları

1764 yılında Kara ve Deniz Mühendishaneleri kurulmuştur. 1766 yılında meydana gelen büyük İstanbul depreminde Fatih Camii ve Eyüp Sultan Camii yıkılmış, Sultan 3. Mustafa Han bütün İstanbul ile birlikte bu camileri de yeniden imar ettirmiştir. 1768 yılında Rusya ile başlayan savaş 1774 yılına kadar sürmüş; savaşın sonunda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması ile devlet büyük ve önemli ölçüde toprak kaybına uğramış, Osmanlı Devleti’nin esas gerileme devri bu tarihten itibaren başlamıştır.

Vefatı

Sultan 3. Mustafa Han, Rus savaşının verdiği üzüntüyle hastalanmış ve elli yedi yaşına yaklaşırken 21 Ocak 1774 tarihinde vefat etmiştir. Allah(c.c.) rahmet eylesin..

Sultan 3. Mustafa Zamanında Vefat Eden Zatlar

Şeyh Abdullah Kaskari, Sultan 3. Mustafa Han’ın saltanatı döneminde vefat etmiş ve Eyüp’te defnedilmiştir.

Çocukları

Mimari Vizyonu ve İmar Faaliyetleri

Sultan 3. Mustafa Han, depremlerle sarsılan İstanbul’u yeniden ayağa kaldırma misyonu üstlenmiştir. Şehirleşme anlayışında güvenlik, estetik ve sağlamlığı ön planda tutmuş; kenti Barok ve Rokoko üslubunun zarif detaylarıyla süslerken aynı zamanda büyük yangınlar ve depremler sonrası modern şehircilik ilkelerine göre yeniden imar etmeye özen göstermiştir. Dönemin başmimarı Mimar Mehmed Tahir Ağa ile uyum içinde çalışan padişah, onun öncülüğünde geliştirilen Osmanlı Barok üslubunun camilerde, türbelerde ve sebil-çeşme tasarımlarında en özgün formuna kavuşmasını sağlamıştır. İmar hamleleri özellikle Fatih, Laleli, Eminönü ve Üsküdar bölgelerinde yoğunlaşmış; Laleli Külliyesi gibi devasa bir kompleksi başkente kazandırarak bölgeyi bir cazibe merkezine dönüştürmüş, ayrıca su yolları, hastaneler, medreseler, imaretler ve estetik çeşmelerle toplumsal altyapıyı güçlendirmiştir.

Bizzat Yaptırdığı Selatin Camiler

Laleli Külliyesi ve Camii (1760 – 1763): Banisi Sultan 3. Mustafa Han, mimarı Mimar Mehmed Tahir Ağa. Sekizgen plan şeması, yüksek subasmanı, dışa taşkın merdivenleri ve göz alıcı Barok-Rokoko süslemeleriyle başkentin silüetine damga vuran, medrese, imaret, türbe ve sebil içeren dönemin en büyük selatin külliyesidir.

Fatih Camii ve Külliyesi Yeniden İnşası (1766 – 1771): Banisi Sultan 3. Mustafa Han, mimarı Mimar Mehmed Tahir Ağa. 1766 büyük İstanbul depreminde tamamen yıkılan tarihi Fatih Külliyesi’ni temelden yeniden inşa ettirmiş; camiyi tek kubbeli ve barok detaylarla yenileyerek kentin en büyük ibadethanelerinden birini ayağa kaldırmıştır.

Çakmakçılar Camii: Banisi Sultan 3. Mustafa Han.

Paşabahçe 3. Mustafa Camii: Banisi Sultan 3. Mustafa Han.

Sultan 3. Mustafa İskele Camii: Banisi Sultan 3. Mustafa Han.

Sultan 3. Mustafa Devrinde Yapılan Diğer Selatin Camiler

Ayazma Camii Külliyesi İlaveleri (1760): Banisi ağabeyi Sultan 3. Osman Han, tamamlayan Sultan 3. Mustafa Han, mimarı Mimar Mehmed Tahir Ağa. Üsküdar’da Boğaz’a nazır tepede yer alan yapı, ince minaresi, zarif cephe hareketleri ve denize bakan konumuyla dönem mimarisinin en zarif örneklerindendir.