Sultan 4. Mustafa Hayatı
- Unvanı/Adı: Sultan 4. Mustafa Han
- Mahlası: –
- Kaçıncı Padişah: 29. Padişah
- Babası: Sultan 1. Abdülhamit Han
- Annesi: Ayşe Sineperver Valide Sultan
- Eşi: Şevkinur Kadınefendi, Dilpezir Kadınefendi, Seyyare Kadınefendi, Peyveste Kadınefendi
- Doğum Yılı:
- Doğum Yeri: İstanbul (Topkapı Sarayı)
- Vefat Yılı:
- Vefat Yeri: İstanbul (Topkapı Sarayı)
- Saltanatı: – (1 sene)
Şahsiyeti
Sultan 4. Mustafa Han, İstanbul’da doğdu ve annesi Ayşe Sineperver Valide Sultan tarafından yetiştirildi. Osmanoğulları hanedanında Sultan 5. Murat Han’dan sonra en kısa süre padişahlık yapanlardan biri olan Sultan 4. Mustafa Han, iyi bir tahsil görmüş, hat sanatıyla uğraşmış ve güzel yazılar yazmıştır.
Tahta Çıkışı ve Saltanatı
Kabakçı Mustafa, Sultan 3. Selim Han’ın yenileşme hareketlerine karşı çıkarak ve padişahın merhametinden istifade ederek onu tahttan indirmiş, bunun üzerine asiler tarafından Sultan 4. Mustafa Han padişah yapılmıştır. Asiler pek çok mühim mevkiyi ele geçirmiş; Sultan 3. Selim Han tarafından kurulmuş olan Nizam-ı Cedid’in ileri gelenleri, Rusçuk’ta bulunan Alemdar Mustafa Paşa’nın yanında toplanmıştır. Alemdar Mustafa Paşa büyük bir kuvvetle İstanbul’a gelerek asileri temizlemiş, ancak bu sırada Sultan 3. Selim Han’ın şehit edildiği öğrenilmiştir; bunun üzerine Sultan 2. Mahmut Han tahta çıkarılmıştır. Sultan 4. Mustafa Han’ın saltanatı döneminde Ruslarla savaşa devam edilmiş, bu dönemde vapurun icadı gerçekleşmiştir.
Vefatı
Sultan 4. Mustafa Han, bir yıl iki ay süren saltanatının ardından Sultan 2. Mahmut Han’ın tahta çıkmasıyla Topkapı Sarayı’nın bir dairesinde oturmaya mecbur edilmiştir. Bazı kimselerin Sultan 2. Mahmut Han’ı indirip kendisini yeniden tahta çıkarmayı tasarlaması üzerine, ulemadan fetva alınarak tarihinde öldürülmüştür. Cenazesi, babası Sultan 1. Abdülhamit Han’ın Bahçekapı’daki türbesine defnedilmiştir. Allah(c.c.) rahmet eylesin..
Çocukları
Sultan 4. Mustafa Han’ın Emine Sultan isminde bir kız çocuğu olmuştur.
Mimari Vizyonu ve İmar Faaliyetleri
Sultan 4. Mustafa Han’ın saltanatı sadece 14 ay sürdüğü ve baştan sona Kabakçı Mustafa İsyanı ile Alemdar Mustafa Paşa’nın İstanbul yürüyüşü gibi büyük siyasi krizlerle geçtiği için müstakil bir kentsel mimari vizyon geliştirmeye vakit bulamamıştır. Bu kısa dönemde şehirleşme politikalarından ziyade, Kabakçı İsyanı sırasında tahrip edilen yapıların onarımı ve Nizam-ı Cedid binalarının yıktırılması ön plana çıkmıştır. Dönemin Hassa Mimarları baş mimarlık makamını korumuş, ancak padişahın bizzat sipariş ettiği anıtsal ve ölçekli bir yeni mimari eser inşa edilememiştir; var olan mimari faaliyetler önceden başlamış küçük çaplı tamiratlar veya hanedan mensuplarının münferit vakıf tamirleriyle sınırlı kalmıştır. Siyasi çalkantılar nedeniyle belirli bir imar odağı oluşmamış; Üsküdar ve Hasköy bölgesinde Sultan 3. Selim Han döneminde inşa edilmiş olan Nizam-ı Cedid kışlalarının isyancılarca tahribat görmesi, dönemin fiziksel çevreye dair en belirgin olayı olmuştur.
Sultan 4. Mustafa Devrinde Yapılan Diğer Selatin Camiler
Sultan 4. Mustafa Çeşmesi ve İlaveleri (): Banisi Sultan 4. Mustafa Han’dır. Saltanatı süresince müstakil bir selatin camii inşa ettirememiş, ancak kentin su yolları ve küçük ölçekli mahalle çeşmelerinin ihya edilmesine vesile olmuştur; Geç Barok üslubunun izlerini taşıyan mütevazı bir imar dokunuşudur.
| Saltanat Dönemi | 1807 – 1808 |
|---|---|
| Dönem Mimarisi | Osmanlı Barok ve Rokoko Dönemi (1730 – 1808) |
| Öne Çıkan Mimarlar | Hassa Mimarları |
| Bizzat Yaptırdığı Selatin Cami | Bulunmamaktadır |
| Defnedildiği Yer (Hazire/Türbe) | Sultan 1. Abdülhamit Türbesi (Bahçekapı, Eminönü) |