Sultan Abdülaziz

Sultan Abdülaziz Hayatı

• Unvanı/Adı: Sultan Abdülaziz Han
• Mahlası: Azîz, Halûk
• Kaçıncı Padişah: 32. Padişah
• Babası: Sultan 2. Mahmut Han
• Annesi: Pertevniyal Valide Sultan
• Eşi: Dürrünev Başkadınefendi, Edafelek Kadınefendi, Hayranıdil Kadınefendi, Nesrin Kadınefendi, Gevheri Kadınefendi
• Doğum Yılı: 1830
• Doğum Yeri: İstanbul (Eyüpsultan)
• Vefat Yılı: 1876
• Vefat Yeri: İstanbul (Feriye Sarayı)
• Saltanatı: 1861 – 1876 (15 sene)

Şahsiyeti

Sultan Abdülaziz Han, İstanbul’da doğdu; uzun boylu, geniş omuzlu, değirmi yüzlü ve kumral sakallıydı. Vücudu iri ve heybetli olan padişah, cihan pehlivanlarıyla güreşebilecek kuvvetteydi. Çok kuvvetli bir tahsil gören ve edebi kültürü de gayet geniş olan Sultan Abdülaziz Han, aynı zamanda bestekâr, şair ve ressamdı; yaptırmış olduğu savaş gemilerinin planlarının çoğunu bizzat kendisi çizmiştir.

Islahat ve Seyahatleri

Sultan Abdülaziz Han, memleketin imarı için birçok çalışma yapmıştır. Mısır’a 1863 yılında, Avrupa’ya 1867 yılında seyahate çıkarak Avrupa’yı ziyaret eden ilk Osmanlı padişahı olmuştur. Bu dönemde Şûrâ-yı Devlet kurulmuştur.

Dönemin Önemli Olayları

Süveyş Kanalı 1869 yılında açılmıştır. Mithat Paşa 1871 yılında sadrazam olmuş, ancak devletin bütçesinde açık olduğu hâlde açık olmadığını söylemesi ve bu yalanın ortaya çıkması üzerine sadrazamlıktan azledilmiştir. Hüseyin Avni Paşa 1874 yılında sadrazam olmuş, bir yıl sonra azledilmiştir; kindar bir yapıya sahip olan bu kişinin padişaha karşı kini son haddine varmıştır. Sultan Abdülaziz Han, dönemin büyük bir adam kıtlığıyla karşı karşıya kalmış, kime görev vereceğini bilemez hâle gelmiştir. Sadrazamlığa getirilen fakat hiçbir işe yaramadıkları ortaya çıkan Mithat Paşa, Mahmut Nedim Paşa ve Hüseyin Avni Paşa’nın teşvikleriyle başlayan bir gösteri ihtilale dönüşmüştür.

Vefatı

Sultan Abdülaziz Han tahttan indirilmiş, bununla da kalınmayıp intihar süsü verilerek zorla öldürülmüştür. Osmanlı Devleti’ni askerî bakımdan dünyada ikinci veya üçüncü sıraya getiren, çok çalışkan, gayretli, dindar ve ileriye dönük büyük ümitler taşıyan bu hakanın şahsiyetleri çok düşük bazı siyasiler tarafından tahttan indirilmesi, devletin bu kritik döneminde büyük bir felaket olmuştur; bütün mal varlığı çapulcular tarafından yağmalanmıştır (Türkiye Tarihi, Yılmaz Öztuna, c.7, s.70-109). Sultan Abdülaziz Han, kırk altı yaşındayken 4 Haziran 1876 tarihinde şehit edilmiştir. Cenazesi, Divanyolu’ndaki Sultan 2. Mahmut Türbesi’ne defnedilmiştir. Allah(c.c.) rahmet eylesin..

Çocukları

Erkek Çocukları	Kız Çocukları
Selim Mehmed Mahmud Celaleddin Mehmed Şevket Seyfeddin Şehzade Yusuf İzzeddin Salahaddin Abdülmecid	Saliha Sultan Emine Sultan Nazime Sultan Esma Sultan Emine Sultan Fatma Sultan Münire Sultan

Mimari Vizyonu ve İmar Faaliyetleri

Sultan Abdülaziz Han dönemi, Osmanlı mimarisinde Eklektik (Seçmeci) anlayışın, Neo-Osmanlı ve Neo-Barok sentezinin egemen olduğu heybetli bir çağdır. Avrupa seyahatine çıkan ilk Osmanlı padişahı olan Sultan Abdülaziz Han, Batı’daki şehirleşmeyi yakından incelemiş; İstanbul’u abidevi saraylar, kasırlar, kışlalar ve demiryolu ağlarıyla donatmıştır. Şehir estetiğinde anıtsallık, ihtişam, Doğu-Batı motiflerinin harmanlanması ve Boğaziçi’nin baştan başa monümental yapılarla mühürlenmesi ön plana çıkmıştır.

Dönemin başmimarları ve hassa mimarları arasında Mimar Sarkis Balyan, Garabet Amira Balyan ve Agop Balyan öne çıkmıştır. Padişahın Balyan ailesiyle kurduğu güçlü iş birliği sayesinde Çırağan Sarayı, Beylerbeyi Sarayı, Çit Kasrı, Ayazağa Kasrı ve Valide Sultan Camii gibi başyapıtlar inşa edilmiş; ayrıca saray tavan süslemelerinde bizzat Sultan Abdülaziz Han’ın çizdiği deniz ve gemi desenleri ile ordu motifleri uygulanmıştır. İmar faaliyetleri ağırlıklı olarak Boğaziçi’nin iki yakası (Çırağan, Beylerbeyi, Kandilli), Beşiktaş, Aksaray ve Eminönü/Sirkeci hatlarında yoğunlaşmıştır.

Sadece ibadethane ve saraylar değil; Şark Demiryolları (Sirkeci Garı altyapısı), Darüşşafaka Lisesi binası, Galatasaray Mekteb-i Sultani düzenlemesi, Pertevniyal Valide Sultan Mektebi, Kuleli Askerî İdadisi’nin genişletilmesi ve deniz ulaşımını besleyen yeni liman/rıhtım projeleri kente kazandırılmıştır.

Bizzat Yaptırdığı Selatin Camiler

Pertevniyal Valide Sultan Camii (Aksaray) (1869 – 1871): Banisi Sultan Abdülaziz Han’ın annesi Pertevniyal Valide Sultan, mimarları Mimar Sarkis Balyan ve Hagop Balyan. Hint, Gotik, Neo-Klasik ve Neo-Osmanlı üsluplarının sentezlendiği Eklektik tarzın en görkemli örneği olan cami; oyma taş işçiliği, zengin süslemeleri ve Aksaray meydanındaki anıtsal duruşuyla Tanzimat dönemi şehir dokusunun merkezinde yer alır.

Aziziye Camii (Konya) (1872 – 1874): Banisi Sultan Abdülaziz Han, mimarları Osmanlı saray mimarlık ekolüdür. Geç dönem Osmanlı-Barok mimarisinin Anadolu’daki en özgün örneği olan yapı; geniş pencereleri, çift minaresinde yer alan sütunlu balkonları ve anıtsal giriş kapısıyla dönemin estetik anlayışını başkentin dışına taşıyan kritik bir selatin eseridir.

Mecidiye Camii (Çırağan/Beşiktaş) (1861 – 1871): Banisi Sultan Abdülaziz Han (ağabeyi Sultan Abdülmecid Han anısına başlattığı projeyi tamamlatmıştır), mimarı Mimar Sarkis Balyan. Çırağan Sarayı kompleksiyle bütünleşik olarak Neo-Klasik ve Ampir hatlarla inşa edilen cami, Boğaziçi silüetine zarafet katan hünkâr kasırlı sahil camilerinin güzide örneklerindendir.